Zaliczka w pełnej wysokości to już przychód. Kiedy przedpłata staje się zapłatą?

9 marca, 2026

Najnowszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2025 r. (sygn. II FSK 362/23) jednoznacznie przesądza, że płatność obejmująca całość ceny – jeżeli nie przewidziano jej zwrotu – nie może być traktowana jako zaliczka. Nawet jeśli przeniesienie własności nastąpi dopiero w przyszłości.

Definitywna zapłata przesądza o przychodzie

NSA wskazał, że o powstaniu przychodu decyduje realne uregulowanie należności oraz pewność wykonania transakcji, a nie moment formalnego przeniesienia własności. Według sądu, jeżeli płatność obejmuje 100% ceny i nie przewidziano mechanizmu jej zwrotu, to ma ona charakter ostateczny i stanowi zapłatę, a nie zaliczkę.

Tak było w sprawie podatnika, który w 2016 r. zawarł warunkową umowę sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP). Otrzymał od nabywcy całą cenę, a strony nie przewidziały żadnej możliwości jej zwrotu. Choć przeniesienie własności miało nastąpić dopiero po spełnieniu warunku – co stało się dopiero w 2018 r. – należność została uregulowana w pełnej, ostatecznej wysokości już w 2016 r.

Argumenty podatnika nie przekonały sądów

Podatnik twierdził, że skoro przeniesienie własności ZCP nastąpiło dopiero dwa lata później, przekazana kwota miała charakter zaliczki. Organy podatkowe od początku stały na stanowisku, że było to definitywne spełnienie świadczenia. A więc przychód powstał w momencie jego otrzymania – zgodnie z art. 14 ust. 1c pkt 2 ustawy o PIT.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zgodził się z fiskusem. Podkreślił, że sam warunek dotyczący przejścia własności nie wpływa na charakter płatności, jeżeli umowa nie przewiduje możliwości jej cofnięcia. Mimo że WSA uchylił decyzję organu z innych względów (dotyczyły one sposobu ustalenia kosztów podatkowych), to potwierdził, że przychód powstał już w 2016 r. NSA w całości utrzymał to stanowisko.

Kiedy zaliczka jest zaliczką? NSA wskazuje kluczowe kryteria

W uzasadnieniu NSA wyjaśnił, że prawidłowa kwalifikacja płatności wymaga oceny jej odwracalności oraz powiązania z pewnością wykonania umowy.

Sąd wskazał, że:

• zaliczka co do zasady ma charakter odwracalny, a więc wymaga możliwości jej zwrotu,
• powinna występować niepewność wykonania umowy,
• jej wysokość ma charakter częściowy względem całej transakcji.

Tymczasem w sprawie rozpoznawanej przez NSA zapłata:

• obejmowała 100% ceny,
• nie miała charakteru warunkowego,
• nie przewidywała żadnego zwrotu,
• była powiązana z natychmiastowym oddaniem przedsiębiorstwa do nieodpłatnego użytkowania nabywcy.

W ocenie NSA w takich okolicznościach nie można mówić o zaliczce. Ekonomicznie transakcja została wykonana, a sprzedawca definitywnie rozporządził przedmiotem sprzedaży.

Skutki podatkowe: przychód powstaje już w momencie otrzymania płatności

Orzeczenie potwierdza kluczową zasadę podatkową wynikającą z ustawy o PIT. Przychód powstaje z chwilą otrzymania zapłaty, jeżeli ma ona charakter ostateczny. W konsekwencji podatnik musi rozpoznać przychód niezależnie od tego, kiedy zostaną spełnione warunki umowy dotyczące przeniesienia własności lub wykonania świadczenia.

Z punktu widzenia praktyki oznacza to, że 100% przedpłata powoduje powstanie obowiązku podatkowego już w dacie jej wpływu. Chyba że umowa przewiduje jej zwrot lub występują inne elementy wskazujące na niepewność transakcji.

Etykiety obowiązek podatkowy, przedpłata, zaliczka