PCC w 2026 roku: przełomowy wyrok NSA i projekt podwyżki progu zwolnienia do 3 000 zł

7 sierpnia, 2026

Czerwiec i lipiec 2026 r. przyniosły dwie istotne nowości w obszarze podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Pierwsza to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2026 r. (sygn. III FSK 525/25), który zmienia zasady stosowania zwolnienia przy zakupie pierwszego mieszkania. Druga to opublikowany 1 czerwca 2026 r. projekt nowelizacji ustawy o PCC. Przewiduje on podwyżkę progu zwolnienia przy sprzedaży rzeczy ruchomych z 1 000 zł do 3 000 zł.

Wyrok NSA z 23 czerwca 2026 r. – zwolnienie przysługuje proporcjonalnie

Obowiązujące od 31 sierpnia 2023 r. zwolnienie z PCC przy nabyciu pierwszego mieszkania na rynku wtórnym (art. 9 pkt 17 ustawy o PCC) od początku wywoływało wątpliwości interpretacyjne. Urzędy skarbowe konsekwentnie odmawiały prawa do zwolnienia w każdej sytuacji, gdy choć jeden ze współnabywców posiadał już inną nieruchomość mieszkalną. Tym samym para kupująca mieszkanie wspólnie – z których jedno posiadało wcześniej nieruchomość, a drugie nie – traciła zwolnienie w całości, niezależnie od udziału każdej z osób.

NSA w wyroku z 23 czerwca 2026 r. odrzucił taką interpretację i orzekł, że zwolnienie z PCC może przysługiwać proporcjonalnie. To znaczy wyłącznie dla tej osoby (i w odniesieniu do jej udziału), która spełnia ustawowe warunki. Sąd podkreślił, że celem przepisu jest umożliwienie nabycia pierwszego mieszkania na preferencyjnych warunkach. A ten cel odnosi się do konkretnej osoby fizycznej, a nie do całej transakcji. Organ podatkowy nie może więc karać podatnika spełniającego warunki zwolnienia za to, że jego współnabywca ich nie spełnia.

Wyrok ten jest zbieżny z wcześniejszym orzeczeniem NSA z 7 kwietnia 2026 r. (sygn. III FSK 281/25), w którym sąd już sygnalizował, że zwolnienie może mieć charakter proporcjonalny. Czerwcowy wyrok potwierdza tę linię i otwiera drogę do zwrotu nadpłaconego PCC dla osób, które w ostatnich latach zapłaciły pełny podatek, mimo że same spełniały warunki zwolnienia.

Kto może ubiegać się o zwrot nadpłaty?

Na zwrot nadpłaconego PCC mogą liczyć osoby, które:

• nabyły udział w nieruchomości mieszkalnej (lokal, dom jednorodzinny, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu) wspólnie z osobą niespełniającą warunków zwolnienia,
• notariusz pobrał pełny PCC (2% wartości rynkowej całej nieruchomości) bez uwzględnienia proporcjonalnego zwolnienia,
• od dnia zawarcia umowy notarialnej nie upłynęło 5 lat (termin przedawnienia prawa do stwierdzenia nadpłaty).

W celu odzyskania nadpłaty należy złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty do właściwego urzędu skarbowego.

Projekt podwyżki progu zwolnienia przy sprzedaży rzeczy ruchomych

Równolegle, 1 czerwca 2026 r. opublikowany został projekt nowelizacji ustawy o PCC (UD372), który przewiduje podwyżkę limitu zwolnienia z podatku przy sprzedaży rzeczy ruchomych – z obecnych 1 000 zł do 3 000 zł. Stawka PCC (2% wartości rynkowej) pozostaje bez zmian, zmienia się jedynie próg do którego transakcja jest zwolniona z podatku.

Zmiana jest uzasadniona brakiem waloryzacji progu od 1 stycznia 2001 r. Jak wskazuje Ministerstwo Finansów, skumulowany wzrost cen od 2001 r. wyniósł ok. 111%, a siła nabywcza Polaków mierzona przeciętnym wynagrodzeniem wzrosła w tym czasie o ok. 297%. Kwota 1 000 zł, która miała symbolizować niską wartość przy okazjonalnych transakcjach, straciła tę funkcję w realiach 2026 r.

W praktyce zmiana oznacza, że zdecydowana większość okazjonalnych transakcji prywatnych – sprzedaż używanego telefonu, roweru, mebli czy sprzętu AGD – będzie zwolniona z PCC. Projekt przewiduje 14-dniowe vacatio legis, co oznacza, że nowe przepisy mogą wejść w życie jeszcze w III kwartale 2026 r.

Etykiety podatek od czynności cywilnoprawnych, zwrot nadpłaty