Zmiany w odpowiedzialności solidarnej VAT od 1 października 2026 r.

18 sierpnia, 2026

Mechanizm podzielonej płatności (MPP, split payment) przez długi czas funkcjonował jako jedna z tarcz ochronnych dla przedsiębiorców. Zapłata z jego zastosowaniem skutecznie chroniła nabywcę przed odpowiedzialnością solidarną za VAT niezapłacony przez sprzedawcę. Od 1 października 2026 r. ta zasada ulegnie istotnym ograniczeniom. Procedowana w Sejmie nowelizacja ustawy o VAT (projekt UD314) wprowadza wyjątki, w których fiskus będzie mógł sięgnąć po środki nabywcy – nawet jeśli zapłata za fakturę została prawidłowo dokonana z użyciem rachunku VAT.

Dlaczego Ministerstwo Finansów sięga po nowe narzędzia?

Uzasadnienie projektu nowelizacji wskazuje wprost – mechanizm split payment jest celowo nadużywany przez nieuczciwych uczestników obrotu. Środki gromadzone na rachunkach VAT są przeznaczane na zapłatę za fikcyjne faktury, co pozwala na ich wyprowadzenie i „oczyszczenie” z systemu. Ministerstwo Finansów odwołuje się przy tym do instytucji nadużycia prawa – mechanizmu, który pozwala organom podatkowym odmówić ochrony wynikającej z formalnie poprawnych działań, jeśli ich jedynym celem jest osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów.

Kiedy split payment przestanie chronić nabywcę?

Zgodnie z projektem, ochrona przed odpowiedzialnością solidarną przy zastosowaniu MPP nie będzie przysługiwać nabywcy, jeżeli:

• wiedział, że faktura opłacona z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności potwierdza czynności, które nie zostały dokonane,
• wiedział, że faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący,
• wiedział, że dane na fakturze są niezgodne z rzeczywistością,
• transakcja nie ma uzasadnienia ekonomicznego – w szczególności gdy cena znacząco odbiega od wartości rynkowej.

Kluczowym problemem może okazać się kryterium wiedzy i świadomości nabywcy. Przepisy posługują się sformułowaniem, że nabywca odpowie za VAT sprzedawcy, jeśli wiedział lub miał uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że transakcja ma charakter fikcyjny. Tak nieostro sformułowane przepisy mogą prowadzić do licznych sporów interpretacyjnych, ponieważ granica między wiedzą a powinnością posiadania wiedzy jest w praktyce trudna do jednoznacznego wykazania.

Rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na usługi niematerialne

Obok zmian dotyczących MPP, projekt wprowadza istotne rozszerzenie katalogu transakcji objętych odpowiedzialnością solidarną. Dotychczas odpowiedzialność ta dotyczyła wyłącznie towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT. Od 1 października 2026 r. nowy załącznik nr 16 obejmie wybrane usługi niematerialne, takie jak usługi:

• doradcze i zarządcze,
• reklamowe i marketingowe,
• rachunkowo-księgowe i audytorskie.

Odpowiedzialność solidarna w zakresie usług niematerialnych będzie jednak warunkowa, tj. nabywca będzie mógł odpowiadać solidarnie za zaległości VAT kontrahenta, jeśli wartość transakcji wyniesie co najmniej 15 000 zł, a organ podatkowy uzna, że cena transakcji odbiegała od warunków rynkowych.

Praktyczne konsekwencje dla przedsiębiorców

Zmiany wymagają od przedsiębiorców znacznie bardziej aktywnego podejścia do weryfikacji kontrahentów niż dotychczas. Samo zastosowanie split paymentu nie będzie już wystarczającą przesłanką do uwolnienia się od odpowiedzialności – konieczna stanie się rzeczywista weryfikacja kontrahenta, w tym jego statusu VAT, historii na białej liście podatników oraz ekonomicznego sensu transakcji.

Szczególnej uwagi wymagają transakcje dotyczące usług doradczych, reklamowych i księgowych – zwłaszcza te realizowane z podmiotami powiązanymi lub o wartościach przekraczających 15 000 zł, gdzie cena usługi może być kwestionowana jako odbiegająca od rynkowej.

Nowelizacja VAT planowana na 1 października 2026 r. stanowi istotną zmianę w dotychczasowej logice mechanizmu podzielonej płatności. Przedsiębiorcy powinni jak najszybciej przeanalizować swoje procesy weryfikacji kontrahentów, zaktualizować procedury compliance i rozważyć, czy stosowane klauzule umowne adekwatnie adresują nowe ryzyka odpowiedzialności solidarnej.

Etykiety mechanizm podzielonej płatności, odpowiedzialność solidarna, split payment