Rozliczanie transakcji łańcuchowych: checklista dla księgowych

3 sierpnia, 2020

O transakcjach łańcuchowych

Z roku na rok, liczba przeprowadzanych transakcji transgranicznych wzrasta w każdym sektorze. Pojawia się też więcej firm specjalizujących się w imporcie produktów z innych kontynentów do sprzedaży na rynkach lokalnych. Taką wymianę określa się mianem „transakcji łańcuchowej”. W tych transakcjach dochodzi do co najmniej dwóch transakcji nabycia między minimum trzema podmiotami. Szczególną cechą transakcji łańcuchowych jest to, że następuje tylko jeden transport dóbr – od pierwszego sprzedawcy do ostatniego nabywcy. Mimo tego, każda z poszczególnych transakcji nabycia-dostawy między częściami łańcucha jest z perspektywy prawnej ‘dostawą’. Często jednak możemy nie mieć świadomości tego, że jesteśmy elementem takiego łańcucha, w szczególności jako nabywcy. Może to spowodować, że niepoprawnie rozliczymy należność VAT za daną transakcję. Co ważne, to do nas należy obowiązek zweryfikowania, czy faktycznie nie uczestniczymy w transakcji łańcuchowej. Ten artykuł ma za zadanie w czterech krokach ułatwić księgowym rozliczanie transakcji łańcuchowych.

1 – Zidentyfikuj podmioty biorące udział w transporcie:

Szczególnie jako nabywcy, ważne jest upewnienie się, czy jesteśmy częścią łańcucha dostawczego. Ma to bowiem wpływ na to, czy będziemy rozliczać tą dostawę jak dostawę lokalną, czy jako import. Weryfikacji dokonujemy w drodze analizy Międzynarodowego Dokumentu Przewozowego CMR, sprawdzając, czy oprócz dostawcy na CMR jest ktoś jeszcze. Możemy także wykonać telefon do dostawcy, który musi nam odpowiedzieć na pytanie – czy jest organizatorem transportu? Po upewnieniu się, że jesteśmy ich częścią, możemy przeprowadzić rozliczanie transakcji łańcuchowych.

2 – Ustal organizatora transportu:

Jeśli okaże się, że faktycznie mamy do czynienia z transakcją łańcuchową, następnym krokiem jest zidentyfikowanie podmiotu, który organizuje transport. Ma to wpływ na określenie, która z transakcji dostawy-nabycia w łańcuchu będzie tzw. dostawą ruchomą, wiążącą się z przemieszczeniem towaru. Zidentyfikowanie dostawy ruchomej wpływa na to, która z dostaw w łańcuchu będzie rozliczona jako wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT) lub export – w transakcji łańcuchowej tylko jedna z transakcji może być zaliczona jako WDT/export. Wszystkie pozostałe transakcje rozliczamy jako dostawy lokalne. Jest to szczególnie ważne w przypadku dostawy ruchomej między krajami członkowskimi UE, jako że taka dostawa jest objęta 0% stawką VAT.

3 – Zidentyfikuj dostawę ruchomą:

Aby poprawnie zidentyfikować dostawę ruchomą, powinniśmy dowiedzieć się, w jakich krajach operują poszczególne spółki będące elementami łańcucha. Pomoże to ustalić, w jakim kraju wystąpi Wewnątrzwspólnotowa Dostawa Towarów (WDT), a w jakim Wewnątrzwspólnotowe Nabycie Towarów (WNT). WDT zawsze występuje w kraju rozpoczęcia transportu, a WNT – w kraju dostarczenia. Wszystkie transakcje, które zaszły przed transakcją ruchomą podlegają opodatkowaniu w kraju rozpoczęcia wysyłki (na zasadach tego kraju), po transakcji ruchomej – w kraju dostarczenia towaru (również na zasadach tego państwa). Miejsce dostawy wpływa na miejsce opodatkowania, np. dostawa z Francji do Polski, którą umożliwia niemiecka firma pośrednicza, rozliczana jest w Polsce, wg polskiego prawa podatkowego.

4 – Ustal warunki dostawy:

W sytuacji, gdzie koordynatorem transportu jest firma pośrednicząca, musimy ustalić, w którym momencie dochodzi do przejścia władztwa ekonomicznego. Jest to moment, w którym prawo do dysponowania towarem przechodzi z dostawcy na nabywcę, a razem z nim także ryzyko związane z jego przewozem i przechowywaniem. Przyczynia się do to powstania obowiązku podatkowego, który występuje od chwili przejęcia przez podmiot władztwa ekonomicznego.

W większości przypadków, moment przejęcia odpowiedzialności za transport zależy od zastosowanej zasady przenoszenia prawa własności, oznaczonej kodem INCOTERMS2020. Są one uaktualniane ok. co 10 lat, a najnowszą rozpiskę – INCOTERMS2020 przedstawiliśmy w tabeli poniżej.  Przejęcie władztwa ekonomicznego wg wskazanych INCOTERMS wpływa na miesiąc zaksięgowania dostawy, szczególnie wtedy, gdy dostawa następuje na granicy dwóch miesięcy. Jeżeli, np. sprzedajemy towary wg INCOTERMu DAP na przełomie miesięcy, np. czerwca i lipca 2020 – jeżeli towar wyjedzie z magazynu z końcem czerwca, a na fakturze wykażemy DAP, wówczas obowiązek podatkowy powstanie w lipcu, gdy towar dotrze do naszego kontrahenta.

Rozliczenie dostaw w łańcuchu:

Po zidentyfikowaniu podmiotów w łańcuchu, koordynatora transportu oraz warunków transportu, możemy przystąpić do rozliczania dostawy. Dostawę ruchomą traktujemy jako eksport/import, i w jej przypadku obowiązek celny zależy od warunków umowy, np. wg INCOTERMu EXW obowiązek uregulowania opłat celnych należy do nabywcy, a wg DAP – do sprzedawcy. Jeśli kraje po obu stronach dostawy ruchomej są członkami UE, wtedy dostawa ta jest traktowana nie jako eksport/import, ale jako Wewnątrzwspólnotowe Nabycie/Dostawa Towaru, która nie podlega podatkowi VAT. Pozostałe dostawy będące częścią łańcucha będą rozliczane jako dostawy domowe. Transakcje poprzedzające dostawę ruchomą podlegają opodatkowaniu w kraju, z którego ruszy transport. Natomiast transakcje następujące po dostawie ruchomej – w kraju, do którego trafia dostawa ruchoma.

Checklista księgowego

Ze względu na stale rosnącą międzynarodową współpracę gospodarczą, księgowi coraz częściej mają do czynienia z rozliczaniem transakcji transgranicznych. Przykładem takich transakcji są transakcje łańcuchowe, w których pomimo długiego łańcucha transakcji nabycia-dostawy, zachodzi tylko jeden transport. Rozliczanie transakcji łańcuchowych powinno odbyć się w czterech krokach:

1. Podmioty biorące udział w transakcji
2. Organizatora transportu
3. To, która z dostaw jest tzw. ‘dostawą ruchomą’
4. Warunki dostaw (tzw. INCOTERMS)

Wykonanie tych kroków jest niezbędne do prawidłowego zaksięgowania dostawy z kilku powodów. Transakcje ruchome wewnątrz krajów członkowskich UE nie podlegają opodatkowaniu VAT, dlatego ważne jest ich rozróżnienie od innych transakcji w łańcuchu – tzw. transakcji nieruchomych. INCOTERMS wpływają nie tylko na to, która ze stron transakcji musi do uiścić opłat celnych. INCOTERMS decydują także o momencie przejęcia przez nabywcę prawa własności nad towarem – co wpływa na to miesiąc rozliczenia danej dostawy.

Etykiety obowiązek uregulowania opłat celnych, przejście władztwa ekonomicznego, transakcje łańcuchowe, transakcje transgraniczne, wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów